مصطفى النوراني الاردبيلي
152
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
مىشود . خارخسك گياهى است يك ساله علفى ، خوابيده روى زمين و پوشيده از كرك يا تار ابريشم مانند ، برگهاى مركب زوج شانهاى با 8 - 5 جفت برگچه چسبناك با بوى نامطبوع ، برگ آن پهن شبنمى كه روى برگ مىافتد ترش و كمى گس ، ميوه آن گرد است . اين گياه در خرابهها و نزديك آبها و در بيشهها مىرويد . تركيبات شيميايى : در ميوه آن مقدار كمى در حدود 001 / 0 درصد از يك نوع الكالوئيد ، مقدار كمى اسانس روغنى فرّار ، مقدارى روغن ثابت و رزين و املاح نيترات يافت مىشود . در گياه و سرشاخههاى آن ماده هرمان و در تخم آن هرمين يافت مىشود . خواص - كاربرد : در چين از گياه خارخسك بهعنوان قابض ، سقط كننده جنين ، قاعدهآور ، ازدياد كننده ترشح شى ( هاو ) ، افزايش دهنده نيروى جنسى ، مدر ( ايشى دويا ) ، ضد جانور انگل شكم ( ريد ) ، تونيك ( ابرت ) و بند آورنده خونريزى استفاده مىشود ( پتلو ) . از ميوه و تخم آن براى معالجه آبسهها ، زخمها ، اسهال خونى ، قطع انواع خونريزيها و همچنين بهصورت غرغره براى معالجه التهاب و برفك دهان استفاده مىكرد . « 1 » شكر پاره يا زردآلو مشخصات : به فارسى انواع آن را زردآلو ، شكر پاره ، قيسى و در كردستان مشمش نامند و خشك كرده آن را برگه زردآلو و برگه قيسى و خوبانى گويند . در كتب طب سنتى قديم با نام مشمش آمده است .
--> ( 1 ) - همان ، ج 6 ، ص 89 .